Zrzeczenie się dziedziczenia. Spadkobranie zazwyczaj kojarzone jest z otrzymaniem znacznego przysporzenia majątkowego. Zdarza się jednak, że w skład masy spadkowej wchodzą także poważne zadłużenia, których spadkobierca wolałby uniknąć. Prawo spadkowe nie przewiduje obowiązku przyjęcia spadku, a wręcz przeciwnie – posiada instytucje pozwalające na rezygnację ze spadku nie tylko po śmierci spadkodawcy, ale jeszcze nawet za jego życia poprzez zrzeczenie się dziedziczenia.
Czym jest zrzeczenie się dziedziczenia?
Zrzeczenie się dziedziczenia polega na odrzuceniu spadku po danym spadkodawcy jeszcze za jego życia. Może ono nastąpić wyłącznie poprzez zawarcie umowy sporządzonej w formie aktu notarialnego. Dopuszczalność zawarcia takiej umowy stanowi wyjątek dla zakazu zawierania umów o spadek po osobie żyjącej. Celem zawarcia takiej umowy jest odrzucenie spadku, który ewentualnie mógłby przypadać spadkobiercy po śmierci spadkodawcy, jeszcze za jego życia.
Jeżeli w umowie o zrzeczeniu się dziedziczenia nie postanowiono inaczej, spadkobierca ustawowy zrzeka się nie tylko dziedziczenia, ale także prawa do zachowku. Umowa może jednak wprowadzać w tym zakresie pewne ograniczenia poprzez zrzeczenie się wyłącznie prawa do zachowku bądź jego części. Można także zrzec się dziedziczenia na rzecz innej osoby, jednakże w razie wątpliwości uważa się, że zrzeczenie dokonywane jest pod warunkiem, że osoba ta będzie dziedziczyć.
Nadto, jeżeli ograniczenie zrzeczenia się dziedziczenia nie wynika wprost z treści umowy, wówczas zrzekający się dziedziczenia spadkobierca ustawowy dokonuje tegoż zrzeczenia się niejako zarówno w imieniu własnym jak i swoich zstępnych, bowiem skutki jego zrzeczenia rozciągają się na jego zstępnych i oni również wyłączeni są od dziedziczenia.
Umowa zrzeczenia się dziedziczenia wywołuje skutek dopiero z chwilą śmierci spadkodawcy. Stąd też spadkobierca zrzekający się dziedziczenia może uchylić się od skutków umowy poprzez zawarcie kolejnej umowy, na mocy której strony zgodnie uchylają skutki pierwotnej umowy. Ważność takiej umowy również uzależniona jest od zachowania formy aktu notarialnego.
Zawarcie umowy, na mocy której spadkobierca ustawowy zrzeka się dziedziczenia może mieć wpływ na ukształtowanie kręgu spadkobierców ustawowych, jednakże tylko wówczas, gdy należy on do kręgu spadkobierców, którzy są powołani na spadku w pierwszej kolejności. Jeżeli bowiem dziedziczenia po spadkodawcy zrzeknie się jego wnuk, mimo, że żyje jeszcze jego ojciec (syn spadkodawcy) fakt zrzeczenia się dziedziczenia przez wnuka nie wpłynie na krąg spadkobierców ustawowych, ponieważ w pierwszej kolejności w drodze dziedziczenia ustawowego jest powołany ojciec, a zrzeczenie się dziedziczenia może wywrzeć skutek wyłącznie na zstępnych zrzekającego się. Co więcej, fakt, że spadkobierca ustawowy zrzeknie się dziedziczenia może pozostać bez żadnego wpływu na krąg spadkobierców, bowiem zawarcie umowy zrzeczenia się dziedziczenia w żaden sposób nie wyłącza możliwości rozporządzenia przez spadkodawcę swoim majątkiem w drodze testamentu. Nader istotnym jest to, że fakt zawarcia umowy o zrzeczenie się dziedziczenia nie stoi na przeszkodzie późniejszego powołania osoby zrzekającej się dziedziczenia lub jego zstępnych do dziedziczenia na podstawie testamentu.
Kto może zrzec się dziedziczenia?
Umowa zrzeczenia się dziedziczenia może zostać zawarta wyłącznie pomiędzy spadkobiercą ustawowym oraz przyszłym spadkodawcą. Nie ma przy tym znaczenia, czy przyszły spadkobierca ustawowy byłby powołany do dziedziczenia w pierwszej, czy też w dalszej kolejności. Dla ważności zawieranej umowy nie jest wymagane to, aby przyszły spadkodawca posiadał pełną zdolność do czynności prawnej, bowiem umowa ta nie jest dla niego ani umową rozporządzającą, ani zobowiązującą. Jednakże koniecznym jest, aby zrzekający się dziedziczenia, o ile działa osobiście, posiadał pełną zdolność do czynności prawnych, a w przypadku jej ograniczenia bądź braku, aby działał przez przedstawiciela.
Skutki zrzeczenia się dziedziczenia
Pierwszym i podstawowym skutkiem zrzeczenia się dziedziczenia jest wyłączenie tegoż spadkobiercy od dziedziczenia ustawowego, tak jakby nie dożył otwarcia spadku, jak również pozbawienie go prawa do zachowku, chyba że co innego wynika z treści umowy.
Kolejny bardzo istotnym skutkiem zrzeczenia się dziedziczenia jest to, że umowa ta, jeżeli inaczej nie postanowiono, rozciąga się na dalszych zstępnych spadkobiercy, który zrzekł się dziedziczenia. Wówczas oni również traktowani są tak, jak gdyby nie dożyli otwarcia spadku. Jakkolwiek umowa o zrzeczenie się dziedziczenia swoimi skutkami obejmuje także zstępnych zrzekającego się dziedziczenia, to nie są oni stroną umowy. Skutki zawartej umowy rozciągają się także na nich niezależnie od ich woli i zgody. Wymagającym podkreślenia jest to, że jeżeli skutki zrzeczenia się dziedziczenia nie zostały ograniczone w treści umowy, to rozciągają się na dalszych zstępnych zrzekającego się dziedziczenia nie tylko żyjących na dzień zawierania umowy, ale także urodzonych po zawarciu umowy jak i po śmierci spadkodawcy.
Zrzeczenie się dziedziczenia a odrzucenie spadku
Choć pojęcia te często w powszechnym rozumieniu używane są zamiennie to określają dwie zupełnie różne instytucje prawa spadkowego. Pomimo tego, że skutkiem obu tychże instytucji jest rezygnacja z dziedziczenia to zachodzi pomiędzy nimi wiele różnic. Pierwszą i podstawową z nich jest to, że zrzeczenie się dziedziczenia może nastąpić wyłącznie za życia spadkodawcy, natomiast odrzucenie spadku może nastąpić dopiero po otwarciu spadku, czyli po śmierci spadkodawcy. Dodatkowo jedyny termin jaki ogranicza zrzekającego się dziedziczenia to chwila śmierci spadkodawcy, a w przypadku odrzucenia spadku może ono nastąpić jedynie
w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Kolejną różnicą jest forma w jakiej czynności te są dokonywane – zrzeczenie się dziedziczenia może nastąpić jedynie poprzez umowę zawartą w formie aktu notarialnego, odrzucenie spadku zaś poprzez złożenie oświadczenia przed notariuszem bądź przed sądem. Ponadto, zrzec dziedziczenia może się jedynie spadkobierca ustawowy niezależnie od tego, do którego kręgu spadkobierców ustawowych należy, natomiast odrzucić spadek może zarówno spadkobierca testamentowy jak i ustawowy, przy czym kolejność odrzucania spadku przez spadkobiercę ustawowego wynika z kręgu spadkobierców, do którego należy.
zobacz również:
Potrzebujesz pomocy adwokata w kwestiach spadkowych? Skontaktuj się:
Kancelaria Adwokacka Adwokat Kinga Tomasiak
Ul. Lubelska 39a, 21-100 Lubartów
Tel. 790-203-122
@ Kancelaria@adwokat-tomasiak.pl