Ubezwłasnowolnienie jako instytucja prawna stanowi istotną ingerencją w życie człowieka poprzez ograniczenie lub pozbawienie osoby zdolności do czynności prawnej, co ma na celu w szczególności ochronę jej interesów. Aby lepiej zobrazować jakie skutki nieść będzie za sobą ubezwłasnowolnienie wskazać należy czym jest zdolność co czynności prawnej. Przez pojęcie to należy rozumieć możliwość samodzielnego dokonywania czynności o charakterze prawnym, które prowadzą do nabywania praw czy też zaciągania zobowiązań.
Ubezwłasnowolnienie pozostaje jednak bez wpływu na zdolność prawną ubezwłasnowolnionego, czyli przysługujące tejże osobie prawa i ciążące na niej obowiązki. W zależności od okoliczności natury osobistej i zdrowotnej osoby, której ma dotyczyć wniosek o ubezwłasnowolnienie może dojść do jej ubezwłasnowolnienia w stopniu częściowym bądź całkowitym. Kwestie związane z ubezwłasnowolnieniem zostały uregulowane zarówno w Kodeksie cywilnym, jak również
w Kodeksie postępowania cywilnego.
Przesłanki ubezwłasnowolnienia
Ustawodawca określił dwie przesłanki, których kumulatywne wystąpienie pozwala na dokonanie ubezwłasnowolnienia osoby, do których zalicza się wiek osoby, która ma zostać ubezwłasnowolniona oraz występującą u niej chorobę psychiczną, niedorozwój umysłowy lub inny rodzaj zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwo lub narkomanię.
Ubezwłasnowolniona całkowicie może zostać osoba, która ukończyła co najmniej 13 lat i nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem z uwagi na występującą u niej wyżej wskazaną chorobę lub zaburzenie psychiczne. Wówczas osoba taka funkcjonuje w obrocie prawnym jak dziecko poniżej 13 roku życia, bowiem pozbawiona zostaje zdolności do czynności prawnych, a w wyniku przeprowadzonego postępowania o ubezwłasnowolnienie sąd ustanawia dla niej opiekuna, chyba, że osoba ta pozostaje jeszcze pod władzą rodzicielską.
Mniej radykalną formą ubezwłasnowolnienia jest ubezwłasnowolnienie częściowe. W przeciwieństwie do ubezwłasnowolnienia całkowitego może ono zostać orzeczone wyłącznie wobec osoby, która ukończyła 18 lat, a z występujące u niej schorzenie nie stanowi podstawy do ubezwłasnowolnienia całkowitego, jednakże wywołuje potrzebę pomocy w prowadzeniu jej spraw. W takiej sytuacji, na skutek ubezwłasnowolnienia częściowego zdolność do czynności prawnych tej osoby zostaje ograniczona, a sąd ustanawia dla niej kuratora.
Ubezwłasnowolnienie krok po kroku
W pierwszej kolejności koniecznym jest sporządzenie wniosku o ubezwłasnowolnienie. Właściwym do rozpoznania takiego wniosku jest sąd okręgowy miejsca zamieszkania osoby, której wniosek dotyczy, a w braku miejsca zamieszkania, sąd miejsca jej pobytu. Kto może wystąpić z wnioskiem o ubezwłasnowolnienie?
- małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie,
- krewni tej osoby w linii prostej (rodzice, dziadkowie, dzieci i wnuki) oraz rodzeństwo, chyba że osoba ta ma przedstawiciela ustawowego,
- przedstawiciel ustawowy tej osoby,
- prokurator
- Rzecznik Praw Obywatelskich
- Rzecznik Praw Dziecka.
Co więcej z wnioskiem takim może wystąpić także sama osoba, której dotyczy postępowanie.
Co powinien zawierać wniosek o ubezwłasnowolnienie?
Aby sprawa o ubezwłasnowolnienie została rozpoznana koniecznym jest prawidłowe sporządzenie wniosku, tak aby spełniał on wymogi formalne. Tak też w pierwszej kolejności należy wskazać sąd, do którego kierowany jest wniosek oraz oznaczyć strony postępowania. W tym celu należy wskazać przede wszystkim imię, nazwisko, adres zamieszkania oraz numer PESEL, jak również stopień pokrewieństwa, o ile zachodzi, pomiędzy wnioskodawcą a osobą, która ma zostać ubezwłasnowolniona. Znaczenie w takiej sprawie ma także stan cywilny osoby, której dotyczy wniosek. W tym celu zasadnym jest przedłożenie odpisów aktu stanu cywilnego. Kolejno należy oznaczyć rodzaj pisma oraz osnowę składanego wniosku.
W sprawach o ubezwłasnowolnienie bardzo istotne jest uzasadnienie składanego wniosku, w którym koniecznym jest przedstawienie stanu zdrowia osoby, której dotyczy wniosek, który powinien być poparty załączoną do wniosku dokumentacją medyczną tejże osoby. Nadto, należy szczegółowo uzasadnić konieczność ubezwłasnowolnienia. Końcowo wniosek taki należy podpisać oraz wymienić załączane dokumenty. Wniosek o ubezwłasnowolnienie podlega opłacie sądowej w wysokości 100 złotych, której dowód uiszczenia należy załączyć do wniosku.
Uczestnikami postępowania o ubezwłasnowolnienie są: osoba, której dotyczy wniosek, przedstawiciel ustawowy tej osoby oraz małżonek tej osoby. Postępowanie takie toczy się przy obecności prokuratora.
Sprawa o ubezwłasnowolnienie wiąże się z daleko idącymi skutkami dla osoby, której dotyczy wniosek, stąd też postępowanie to nie należy do najłatwiejszych i zasadnym jest odpowiednie przygotowanie się do niego. Należy wiedzieć, że w tego typu sprawie przeprowadzane jest szczegółowe postępowanie dowodowe, bowiem sąd rozpoznający wniosek musi mieć pełne przekonane, iż ubezwłasnowolnienie jest zasadne i konieczne dla ochrony interesów osoby, której dotyczy wniosek. W tym też celu sąd nie opiera się wyłącznie na twierdzeniach przedstawionych we wniosku oraz załączonej do niego dokumentacji, ale przede wszystkim niezwłocznie po wszczęciu postępowania wysłuchuje osobę, która ma zostać ubezwłasnowolniona.
Wysłuchanie następuje w obecności biegłego psychologa, jak również w zależności od stanu zdrowia tej osoby, bądź biegłego lekarza psychiatry bądź neurologa. Jeżeli stan zdrowia osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie nie pozwala na porozumienie się z nią, niemożność taką stwierdza się po wysłuchaniu biegłego lekarza oraz psychologa biorących udział w posiedzeniu. Dodatkowo osoba, która ma zostać ubezwłasnowolniona badana jest przez biegłego lekarza psychiatrę lub neurologa oraz psychologa. W wyniku przeprowadzonego badania sporządzana jest opinia, w której oprócz oceny stanu zdrowia psychicznego lub zaburzeń psychicznych czy też niedorozwoju umysłowego badanego, dokonywana jest ocena zakresu zdolności tej osoby do samodzielnego kierowania swoim postępowaniem i prowadzenia swoich spraw. Co więcej, jeżeli na podstawie opinii dwóch biegłych lekarzy sąd uzna to za niezbędne może zarządzić oddanie tejże osoby na obserwację w zakładzie leczniczym.
Postępowanie o ubezwłasnowolnienie jest postępowaniem specyficznym, a specyfika ta wynika przede wszystkim z charakteru oraz wagi tegoż postępowania. Wydanie przez sąd orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu będzie miało bowiem niezwykle poważne skutki dla ubezwłasnowolnionego, dlatego też postępowania o ubezwłasnowolnienie nie należą do najłatwiejszych oraz najszybszych, gdyż mogą potrwać nawet kilka lat. Dlatego też tak ważnym jest rzetelne przygotowanie się do sprawy i prawidłowe sporządzenie wniosku, co może przyśpieszyć rozpoznanie sprawy nawet o kilka miesięcy.
Potrzebujesz pomocy adwokata w sprawie o ubezwłasnowolnienie? Skontaktuj się:
Kancelaria Adwokacka Adwokat Kinga Tomasiak
Ul. Lubelska 39a, 21-100 Lubartów
Tel. 790-203-122
email: kancelaria@adwokat-tomasiak.pl