Alimenty od dziadków

Alimenty od dziadków – kiedy powstaje obowiązek alimentacyjny dziadków i jaka jest jego wysokość? Zasadą jest, że obowiązek alimentacyjny względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymywać się samodzielnie obciąża rodziców. Zdarzają się jednak sytuacje życiowe, w których obowiązek alimentacyjny może spocząć również na innych krewnych, w tym także dziadkach.

Obowiązek taki, w przeciwieństwie do obowiązku alimentacyjnego rodziców, nie powstaje automatycznie z chwilą urodzenia dziecka. Co więcej dla jego ustalenia koniecznym jest zaistnienie konkretnych okoliczności faktycznych, które będą stanowiły podstawę do wydania orzeczenia sądowego ustalającego obowiązek alimentacyjny dziadków. Sprawdź, kiedy powstaje obowiązek alimentacyjny dziadków oraz jak można się od niego uchylić.

Kiedy zachodzą podstawy do ustalenia obowiązku alimentacyjnego dziadków?

Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny, przez który rozumie się obowiązek dostarczania środków utrzymania oraz wychowania, spoczywa na krewnych w linii prostej (rodzice, dziadkowie) oraz rodzeństwie.  W pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny wobec dziecka spoczywa na rodzicach i ma on charakter świadczenia podstawowego dla dziecka. Jednakże przepisy prawa, obok obowiązku alimentacyjnego rodziców, przewidują także tzw. subsydiarny obowiązek alimentacyjny, czyli obowiązek alimentacyjny pozostałych krewnych oraz rodzeństwa, który powstaje w sytuacji, gdy uzyskanie alimentów od rodziców bądź jednego z rodziców nie jest możliwe.

Tak też obowiązek alimentacyjny dziadków może powstać w trzech sytuacjach:

1. śmierć rodzica,
2. brak możliwości wypełniania obowiązku alimentacyjnego przez rodzica,
3. brak możliwości bądź występowanie nadmiernych trudności w uzyskaniu alimentów od rodzica na czas.

Czy śmierć rodzica lub niepłacenie przez niego alimentów wystarczy do tego, aby obciążyły one dziadków?

Absolutnie nie.  Sam fakt zaistnienia jednej z powyższych okoliczności nie przesądza o automatycznym powstaniu obowiązku alimentacyjnego dziadków. W przeciwieństwie do obowiązku alimentacyjnego rodziców, podstawą do dochodzenia alimentów od zobowiązanych w dalszej kolejności m.in. dziadków jest pozostawanie przez dziecko w niedostatku, który musi zostać udowodniony.

Zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego pod pojęciem niedostatku rozumie się stan, w którym uprawniony do alimentów nie może własnymi siłami zaspokoić swoich podstawowych potrzeb zapewniających normalne warunki bytowania stosownie do jego wieku i stanu zdrowia (I CKN 872/00). Biorąc pod uwagę, że dzieci co do zasady nie utrzymują się samodzielnie, a pozostają na utrzymaniu rodziców, aby można było mówić o tym, że małoletni pozostaje w niedostatku musiałoby dojść do sytuacji, w której rodzic, pod którego opieką dziecko pozostaje, nie jest w stanie zaspokoić usprawiedliwionych potrzeb dziecka.

Co więcej, nawet w sytuacji, gdy sytuacja finansowa rodzica, z którym dziecko zamieszkuje nie pozwala na samodzielne ponoszenie kosztów utrzymania dziecka, a drugi rodzic uchyla się od płacenia alimentów, przed wystąpieniem z roszczeniem alimentacyjnym od dziadków koniecznym jest wyczerpanie wszelkich środków prawnych pozwalających na wyegzekwowanie alimentów od zobowiązanego w pierwszej kolejności.

Kiedy mogą zostać zasądzone alimenty od dziadków?

Subsydiarność obowiązku alimentacyjnego dziadków powoduje, że dla jego powstania konieczne jest zaistnienie określonych warunków stanowiących podstawę do skutecznego wystąpienia na drogę postępowania sądowego, które muszą zostać w jego toku wykazane. Tak też, aby uzyskać alimenty od dziadków trzeba wykazać przed sądem, że:

1. brak jest możliwości wyegzekwowania alimentów od rodzica,
2. istnieją usprawiedliwione potrzeby dziecka, których drugi rodzic nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić,
3. sytuacja majątkowa dziadków pozwala na płacenie alimentów na wnuka.

Decydując się na wystąpienie z pozwem o alimenty od dziadków należy mieć świadomość, że dla skutecznego uzyskania alimentów to na uprawnionym, bądź gdy dziecko jest małoletnie, na reprezentującym go w sprawie rodzicu ciąży obowiązek wykazania zaistnienia w sprawie powyższych przesłanek, których łączne wystąpienie jest konieczne dla ustalenia obowiązku alimentacyjnego dziadków.

Jeżeli bowiem drugi rodzic ma możliwości majątkowe i zarobkowe, a tym samym ma realne możliwości wywiązywania się ze swojego obowiązku alimentacyjnego, a co więcej wywiązuje się z niego, ale wysokość zasądzonych alimentów w połączeniu z możliwościami finansowymi rodzica, z którym dziecko zamieszkuje nie wystarcza na zaspokojenie jego usprawiedliwionych potrzeb właściwym kierunkiem działania jest wystąpienie przeciwko drugiemu rodzicowi z pozwem o podwyższenie alimentów, bowiem to jego w pierwszej kolejności obciąża obowiązek zaspokojenia potrzeb dziecka.

W sytuacji jednak, gdy rodzic nie wywiązuje się ze swojego obowiązku i nie płaci zasądzonych alimentów w ogóle, bądź czyni to z dużym opóźnieniem w pierwszej kolejności rodzic, przy którym pozostaje dziecko powinien wszcząć postępowanie egzekucyjne, a dopiero w przypadku jego bezskuteczności rozważyć wystąpienie z żądaniem alimentów od dziadków.

Kolejno rodzic dochodzący w imieniu dziecka alimentów od dziadków musi wykazać, że jego sytuacja finansowa i majątkowa nie pozwala na samodzielne zaspokajanie usprawiedliwionych potrzeb dziecka. Jeżeli bowiem rodzic, przy którym dziecko pozostaje prowadzi bardzo dobrze prosperującą działalność gospodarczą, osiąga wysokie dochody bądź posiada znaczny majątek pozwalający na utrzymanie dziecka lub co więcej rodzic wraz z dzieckiem żyje na wysokim, ponadprzeciętnym poziomie bez wątpliwości nie sposób uznać, że dziecko pozostaje
w niedostatku.

Należy mieć bowiem na względzie, że ustalając wysokość obowiązku alimentacyjnego rodzica bierze się pod uwagę usprawiedliwione potrzeby dziecka oraz możliwości majątkowe i zarobkowe rodzica. Pojęcie usprawiedliwionych potrzeb dziecka jest dość niedookreślonym pojęciem bowiem przy ich ustalaniu bierze się pod uwagę podstawowe potrzeby egzystencjalne dziecka przy jednoczesnym uwzględnieniu jego wieku, stanu zdrowia, środowiska oraz dotychczasowej stopy życiowej. Natomiast ustalając obowiązek alimentacyjny dziadków należy wykazać, że dziecko znajduje się w niedostatku, czyli w stanie niepozwalającym na zaspokojenie potrzeb dziecka w minimalnym zakresie niezbędnym dla zaspokojenia jego egzystencjalnych potrzeb. Tak też dla przykładu ustalając wysokość alimentów od rodzica w toku postępowania rozwodowego brana będzie pod uwagę dotychczasowa stopa życiowa rodziny i w oparciu o to kryterium będą ustalane alimenty na dziecko, ponieważ rozstanie rodziców nie może prowadzić do obniżenia stopy życiowej dziecka. Tym samym, jeżeli uprzednio dziecko ubierało się w markowe ubrania, to właśnie ich kwota będzie wliczania do kosztów usprawiedliwionych potrzeb dziecka, jednakże w sytuacji, gdy rodzic przestanie wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego, brak środków finansowych drugiego rodzica na zakup drogich markowych ubrań nie będzie stanowiło podstawy do uznania, że dziecko pozostaje w niedostatku.

Finalnie należy wykazać, że sytuacja finansowa dziadków jest na tyle dobra, że mogą oni brać aktywny finansowy udział w kosztach utrzymania wnuka. Tak jak każda sprawa alimentacyjna, tak też w przypadku sprawy o alimenty od dziadków jest ona rozpoznawana indywidualnie. Sąd bada konkretny stan faktyczny w oparciu o wskazane powyżej kryteria, w tym także możliwości finansowe dziadków w oparciu, o które ustalana będzie ewentualna wysokość obowiązku alimentacyjnego.

Co zrobić, żeby uniknąć płacenia alimentów na wnuki?

Chcąc uchylić się od płacenia alimentów na wnuki dziadkowie powinni przede wszystkim kwestionować zaistnienie przesłanek stanowiących podstawę do ich zasądzenia. Tak też dziadkowie mogą m.in.:

1. wykazać, że istnieje możliwość uzyskania alimentów od drugiego rodzica

np. poprzez wszczęcie egzekucji komorniczej lub poprzez wystąpienie z pozwem o podwyższenie alimentów, gdy ich kwota nie odpowiada potrzebom dziecka,

1. wykazać, że wnuk nie znajduje się w niedostatku

usprawiedliwione potrzeby wnuka są w pełni zaspokajane przez rodzica, przy którym dziecko przebywa bądź też w przypadku wnuka, który osiągnął już pełnoletność, ma on/ona realne możliwości samodzielnego utrzymania się,

1. wykazać, że ich sytuacja nie pozwala na ponoszenie kosztów utrzymania wnuka

m.in. dziadkowie utrzymują się z niskiej emerytury, mają wysokie koszty własnego utrzymania, są osobami przewlekle chorymi, a koszt zakupu leków jest wysoki, co powoduje, że ustalenie alimentów na rzecz wnuka nawet w symbolicznej wysokości spowoduje, że nie będą w stanie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb,

1. wykazać, że wskazywane przed sądem koszty utrzymania wnuka są znacznie zawyżone i nie odpowiadają zakresowi usprawiedliwionych potrzeb

np. koszty zagranicznych wyjazdów wakacyjnych, kieszonkowego czy weekendowych wyjść ze znajomymi,

1. wykazanie, że płacenie alimentów na wnuki jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego

m.in. z uwagi na wcześniejsze naganne zachowanie wnuków względem dziadków.

Jaka jest wysokość alimentów od dziadków?

Podobnie jak w przypadku wysokości obowiązku alimentacyjnego rodziców, tak też w przypadku obowiązku alimentacyjnego krewnych zobowiązanych w dalszej kolejności nie ma odgórnie ustalonych kwot zasądzanych alimentów. Sąd rozpoznając sprawy alimentacyjne indywidualnie bada stan faktyczny każdej sprawy i ustala wysokość alimentów w oparciu o potrzeby konkretnego dziecka oraz możliwości finansowe konkretnych dziadków.

Czy po śmierci rodzica dziadkowie są zobowiązani płacić jego alimenty?

Absolutnie nie. Wysokość obowiązku alimentacyjnego jest ustalana indywidualnie w zależności od możliwości majątkowych i zarobkowych każdego ze zobowiązanych. Tym samym, jeżeli obowiązek alimentacyjny rodzica został uregulowany sądownie za jego życia to jego śmierć nie powoduje automatycznego przejścia na dziadków tj. rodziców zmarłego rodzica, obowiązku płacenia zasądzonej przez sąd na rzecz dziecka kwoty. Po pierwsze obowiązek alimentacyjny jest ściśle związany z osobą, jest to obowiązek rodzica, dlatego też w przypadku jego śmierci nie jest on dziedziczony. Po wtóre, aby ustalić obowiązek alimentacyjny dziadków muszą zaistnieć konkretne warunki, o których mowa była wyżej. Po trzecie, kwota alimentów jest ustalana indywidulanie w oparciu o realne możliwości każdego ze zobowiązanych. Jeżeli zatem sytuacja finansowa zmarłego rodzica była bardzo dobra i w oparciu o to wysokość jego obowiązku alimentacyjnego była znaczna nie oznacza to, że w przypadku ustalania obowiązku alimentacyjnego dziadków, którzy są ubożsi, jego wysokość będzie znajdowała się na tym samym poziomie.

Alimenty od dziadków a Fundusz Alimentacyjny

Zgodnie z ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów celem Funduszu Alimentacyjnego jest pomoc państwa osobom uprawnionym do alimentów ze środków budżetu państwa, w sytuacji bezskuteczności egzekucji od zobowiązanego. Ustawa ta w sposób szczegółowy reguluje kwestie związane z ubieganiem się o świadczenie z Funduszu oraz wymogi, które muszą być spełnione, aby świadczenie to przysługiwało.

Pobieranie świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego nie pozostaje bez znaczenia w przypadku sprawy o alimenty od dziadków.  Świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego ma charakter zastępczy wobec alimentów, które dziecko otrzymywałoby od rodzica. Jeżeli zatem występuje sytuacja, w której rodzic pomimo pobierania świadczenia z Funduszu nadal nie jest w stanie własnymi siłami zaspokoić usprawiedliwionych potrzeb dziecka może wystąpić z powództwem alimentacyjnym przeciwko dziadkom, jednakże wówczas obowiązek alimentacyjny dziadków będzie miał charakter uzupełniający wobec pobieranego świadczenia.

Tym samym sam fakt pobierania świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego nie wyłącza całkowicie możliwości ubiegania się o alimenty od dziadków, ale niewątpliwie będzie miał znaczny wpływ na ich wysokość.

Jak dochodzić alimentów od dziadków?

Jeżeli znajdujesz się w sytuacji, w której spełnione zostają warunki stanowiące podstawę do ubiegania się o alimenty od dziadków, dla skutecznego ich dochodzenia koniecznym jest wystąpienie na drogę postępowania sądowego. Sądem właściwym do rozpoznania pozwu o alimenty od dziadków jest Sąd Rejonowy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziadków bądź dziecka. Pozew taki zgodnie z ustawą o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zwolniony jest od opłaty sądowej.

Składając pozew o alimenty od dziadków należy przygotować pismo odpowiadające ustawowym wymogom dla pisma procesowego. Dodatkowo dla skutecznego dochodzenia roszczenia zasadnym jest odpowiednie wykazanie sądowi zasadności takiego roszczenia oraz istnienia podstaw do ustalenia obowiązku alimentacyjnego dziadków.

Prawidłowe przygotowanie pozwu o alimenty od dziadków bez wątpienia ma realny wpływ na skuteczność dochodzonego roszczenia oraz na czas rozpoznania sprawy przez sąd. Nie ma uniwersalnego wzoru pozwalającego na odpowiednie przygotowanie takiego pozwu bowiem każda sprawa ma inny stan faktyczny i zachodzą inne okoliczności, na które należy zwrócić uwagę sądu. Dlatego też warto sięgnąć po profesjonalną pomoc jeszcze przed złożeniem pozwu o alimenty
w sądzie. Pomoże to uniknąć stresu, nerwów oraz ewentualnych błędów, które mogą pojawić się przy samodzielnym przygotowywaniu pisma.

Rozważasz wystąpienie z pozwem o alimenty od dziadków lub jesteś w trakcie postępowania sądowego, a może otrzymałeś/aś pozew o alimenty i potrzebujesz pomocy adwokata? Skontaktuj się:

Kancelaria Adwokacka Adwokat Kinga Tomasiak

ul. Lubelska 39a, 21-100 Lubartów

tel. 790-203-122

@ Kancelaria@adwokat-tomasiak.pl