Czym jest testament, jakie są jego rodzaje i jak napisać testament? Testament jest jedyną formą pozwalającą na rozrządzenie swoim majątkiem na wypadek śmierci, dlatego też decydując się na jego sporządzenie zasadnym jest, aby przygotować go w taki sposób, aby po otwarciu spadku nie było wątpliwości co do jego ważności.
W tym celu należy przede wszystkim wiedzieć, że testament może zawierać rozrządzenie wyłącznie jednego spadkodawcy, którym może być jedynie osoba posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych oraz działająca samodzielnie.
Rodzaje testamentów
Polski ustawodawca wyróżnia dwa rodzaje testamentów, tj. testamenty zwykłe i szczególne. Do testamentów zwykły zalicza się:
- Testament własnoręczny – spisany w całości pismem ręcznym, opatrzony datą i podpisany przez testatora;
- Testament notarialny – sporządzany przez notariusza w kancelarii notarialnej lub z ważnych powodów np. stanu zdrowia testatora poza nią, oryginał testamentu notarialnego przechowywany jest w kancelarii notarialnej;
- Testament allograficzny – sporządzany poprzez ustne oświadczenie woli testatora złożone przed wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta), starostą, marszałkiem województwa, sekretarzem powiatu albo gminy lub kierownikiem urzędu stanu cywilnego w obecności dwóch świadków. Oświadczenie woli spisywane jest w protokole opatrzonym datą oraz podpisami testatora, świadków oraz osoby, przed którą zostało złożone oświadczenie po uprzednim odczytaniu protokołu. Jeżeli jednak złożenie podpisu przez testatora nie jest możliwe należy sporządzić o tym wzmiankę ze wskazaniem przyczyny braku złożenia podpisu. Sporządzenie testamentu w tejże formie wyłączone jest dla osób głuchych oraz niemych.
Testament szczególny
Testament ustny
Testament ustny sporządzony w sytuacji obawy rychłej śmierci lub niemożności albo znacznych trudności zachowania zwykłej formy testamentu z uwagi na szczególne okoliczności poprzez złożenie oświadczenia ostatniej woli ustnie w obecności trzech świadków. Treść testamentu może być stwierdzona poprzez spisanie oświadczenia spadkodawcy przez jednego ze świadków lub osobę trzecią przed upływem roku od jego złożenia, ze wskazaniem miejsca i daty złożenia oświadczenia woli testatora oraz miejsca i daty jej spisania, a pismo to zostanie podpisane przez spadkodawcę i dwóch świadków lub przez wszystkich świadków. Jeżeli treść testamentu ustnego nie zostanie stwierdzona w powyższy sposób, można ją stwierdzić w terminie 6 miesięcy od dnia otwarcia spadku poprzez zgodne zeznania wszystkich świadków testamentu złożone przed sądem. Sąd może poprzestać na zgodnych zeznaniach złożonych przez dwóch świadków, jeżeli przesłuchanie jednego z nich jest niemożliwe albo napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody;
Testament podróżny
Testament podróżny – sporządzony podczas podróży na polskim statku morskim lub powietrznym poprzez złożenie oświadczenia woli przed dowódcą tego statku lub jego zastępcą w obecności dwóch świadków. Oświadczenie woli spisywane jest przez osobę, przed którą złożone zostało oświadczenie woli przez testatora z podaniem daty spisania, a kolejno po uprzednim odczytaniu podpisane przez spadkodawcę, świadków oraz dowódcę statku lub jego zastępcę. Jeżeli złożenie podpisu przez testatora nie jest możliwe należy uczynić o tym wzmiankę;
Testament wojskowy
Testament wojskowy – szczególną formę testamentów wojskowych określa rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 30 stycznia 1965 roku w sprawie testamentów wojskowych, zgodnie z którym testament taki może zostać sporządzony wyłącznie w czasie mobilizacji lub wojny albo przebywania w niewoli. Istotnym jest jednak, że testament szczególny traci moc z upływem 6 miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały brak zachowania formy testamentu zwykłego, chyba że testator zmarł przed upływem tego terminu. Bieg wskazanego terminu ulega zawieszeniu na czas, kiedy to testator nie ma możliwości sporządzenia testamentu zwykłego.
Kiedy sporządzony testament będzie nieważny?
Kiedy sporządzony testament będzie nieważny? Nieważność testamentu nastąpi przede wszystkim w sytuacji, gdy:
- zostanie sporządzony przez osobę nieposiadającą pełnej zdolności do czynności prawnych,
- będzie zawierał rozrządzenie na wypadek śmierci więcej niż jednej osoby,
- zostanie sporządzony przez inną osobę działającą w imieniu spadkodawcy,
- zostanie odwołany,
- zostanie sporządzony z naruszeniem ustawowych wymogów określonych odmiennie dla każdej formy testamentu (patrz wyżej),
- zostanie sporządzony w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli,
- zostanie sporządzony pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu o takiej treści,
- zostanie sporządzony pod wpływem groźby.
Na nieważność testamentu z powodu trzech ostatnich okoliczności nie można powoływać się po upływie 3 lat od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a każdorazowo po upływie 10 lat od otwarcia spadku.
Co w sytuacji, gdy sporządziłem testament, ale chce go zmienić?
Spadkodawca w każdej chwili może odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia. Odwołanie testamentu może nastąpić na trzy sposoby: poprzez jego zniszczenie lub pozbawienie go cech, od których zależy jego ważność, poprzez dokonanie w nim zmian, z których wynika wola odwołania jego postanowień lub poprzez sporządzenie nowego testamentu.
Jeżeli spadkodawca sporządził już jeden testament jednakże z uwagi na wystąpienie pewnych okoliczności podjął decyzję o zmianie w poczynionych rozrządzeniach i z tego powodu sporządził nowy testament, w którym nie wskazał, że odwołuje poprzedni testament, czy to w części czy też w całości, wówczas postanowienia pierwotnego testamentu zostaną uznane za odwołane w takim zakresie, w jakim nie będzie można ich pogodzić z postanowieniami nowego testamentu.
Jak sporządzić testament własnoręczny?
Najczęstszą formą sporządzania testamentu jest testament własnoręczny bądź testament notarialny. Dla ważności sporządzenia testamentu własnoręcznego niezbędne jest to, ażeby został on w całości spisany pismem ręcznym, podpisany przez testatora oraz opatrzony datą.
W pierwszej kolejność należy zastanowić się w jaki sposób chcemy rozporządzić swoim majątkiem. W tym zakresie testatorowi przysługuje pełna dowolność zarówno co do sposobu rozdysponowania swoim majątkiem jak również co do wyboru spadkobierców. W tym zakresie spadkodawca nie jest związany w żaden sposób istniejącymi więzami pokrewieństwa czy powinowactwa.
Testament własnoręczny może sporządzić każda osoba, która posiada pełną zdolność do czynności prawnych oraz potrafi czytać i pisać.
Rozpoczynając spisanie ostatniej woli na wypadek śmierci w formie testamentu własnoręcznego należy przede wszystkim pamiętać, że koniecznym jest, ażeby testament został w całości spisany pismem odręcznym. Tym samym spisanie ostatniej woli pismem maszynowym czy też spisanie na komputerze i jego wydrukowanie, a kolejno złożenie odręcznego podpisu spowoduje nieważność testamentu. Ma to na celu przede wszystkim uniemożliwienie, a przynajmniej utrudnienie w podrobieniu takiego testamentu przez inną osobę.
Dla ważności testamentu nie jest konieczne oznaczenie go słowem „testament” czy innym równoznacznym słowem. Bez znaczenia w tym zakresie pozostaje także wskazanie w treści testamentu, że jest to rozporządzenie na wypadek śmierci, czy też ostatnia wola sporządzającego testament. Istotnym jest dokonanie rozrządzeń, które nie będą budziły wątpliwości co do charakteru sporządzonego pisma. Spisując treść testamentu testatorowi przysługuje dowolność wyboru znanego mu języka, w którym sporządzi testament własnoręczny. W sytuacji, gdy spadkodawca zna kilka języków nic nie stoi na przeszkodzie, aby poszczególne rozrządzenia testamentowe zostały spisane w różnych językach.
Spadkodawcy przysługuje także dowolność w zakresie wyboru materiału, na którym spisana zostanie przez niego ostatnia wola. Istotnym jest jednak, aby materiał ten pozwalał na utrwalenie treści testamentu. Najpowszechniejszym materiałem wykorzystywanym do sporządzenia testamentu jest kartka papieru.
Podpis na testamencie
Po spisaniu wszystkich postanowień testamentowych koniecznym jest opatrzenie testamentu własnoręcznym podpisem. Podpis testatora pozwala przede wszystkim na identyfikację spadkodawcy w sytuacji, gdyby w treści samego testamentu nie wskazano danych pozwalających na określenie osoby, która go sporządziła. Podpis powinien znaleźć się pod treścią spisanych postanowień, co jednocześnie potwierdzi treść tychże rozrządzeń, a równocześnie będzie wskazywał na to, że testator spisał już wszystkie postanowienia i testament jest już ukończony. Złożony przez spadkodawcę podpis powinien składać się z imienia i nazwiska, jednakże wymogowi złożenia własnoręcznego podpisu czyni zadość także zamieszczenie samego nazwiska, a w pewnych sytuacjach również podpis składający się z samego imienia, czy też określeń wskazujących na relację łączącą spadkodawcę i spadkobiercę np. „kochająca mama”. Co więcej złożony podpis powinien być czytelny. Złożenie nieczytelnego podpisu może zostać uznane za zachowanie wymogu testamentu własnoręcznego wyłącznie wówczas, gdy składający podpis właśnie w taki sposób podpisuje się na dokumentach i stale posługuje się taką samą formą podpisu.
Czy testament powinien mieć datę?
Jak wskazano wyżej dla ważności sporządzonego testamentu własnoręcznego koniecznym jest także opatrzenie go datą, w której został sporządzony. Ustawodawca nie wskazał jednak, ani miejsca w testamencie, w którym data ta powinna się znaleźć ani sposobu jej określenia, stąd też może być ona spisana zarówno cyframi jak i w sposób opisowy w dowolnym miejscu testamentu. Podkreślenia jednak wymaga, że brak opatrzenia testamentu datą jego sporządzenia nie będzie prowadził do jego nieważności o ile nie będzie to wywoływało wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści samego testamentu jak również co do wzajemnego stosunku kilku testamentów.
Zobacz również:
Potrzebujesz pomocy adwokata w kwestiach spadkowych?
Skontaktuj się:
Kancelaria Adwokacka Adwokat Kinga Tomasiak
Ul. Lubelska 39a, 21-100 Lubartów
Tel. 790-203-122
Kancelaria@adwokat-tomasiak.pl