Zaprzeczenie ojcostwa

Zaprzeczenie ojcostwa to proces prawny, który pozwala mężczyźnie zakwestionować swoje domniemane ojcostwo wobec dziecka.

Zgodnie z wywodzącą się już z prawa rzymskiego, a obowiązującą do dnia dzisiejszego także w polskim systemie prawnym paremią gwarantującą pewność co do matki dziecka (łac. mater semper certa est) brak jest możliwości zapewnienia równie niepodważalnego ojcostwa. Co prawda przepisy Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego wprowadzają zasadę domniemania pochodzenia dziecka od męża matki stanowiące swoisty wniosek oparty na istnieniu węzła małżeńskiego matki dziecka oraz jej męża. Domniemanie to nie zawsze jest odzwierciedleniem stanu rzeczywistego stąd też koniecznym może okazać się prawne uregulowanie kwestii dotyczącej pochodzenia dziecka, które w takim przypadku należy rozpocząć od zaprzeczenia ojcostwa.

Na czym polega domniemanie ojcostwa? Jakie są sposoby ustalenia ojcostwa?

Jak wskazano wyżej w KRO uregulowane zostało domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki. Jeżeli zatem dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa bądź przed upływem 300 dni od jego ustania, unieważnienia lub orzeczenia separacji zachodzi domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż matki. Dzieje się to niejako automatycznie i niezależnie od rzeczywistego ojcostwa, to mąż matki zostanie wpisany w akcie urodzenia dziecka jako ojciec.

Domniemanie to, poza jednym wyjątkiem, może zostać obalone tylko i wyłącznie w drodze postępowania sądowego o zaprzeczenie ojcostwa. Wspomnianym wyjątkiem jest sytuacja, w której dziecko co prawda urodziło się przed upływem 300 dni od ustania lub unieważnienia małżeństwa, ale jednocześnie po wstąpieniu przez matkę w nowy związek małżeński. Wówczas domniemywa się, że dziecko pochodzi od drugiego męża matki.

Domniemanie ojcostwa zachodzi tylko w odniesieniu do dziecka, którego matka pozostaje w związku małżeńskim bądź pozostawała w nim na 300 dni przed narodzinami dziecka. Tym samym domniemanie takie nie nastąpi, jeżeli matka dziecka pozostaje w związku nieformalnym i w takiej sytuacji brak jest możliwości zaprzeczenia ojcostwa.

Przepisy prawa przewidują trzy sposoby ustalenia ojcostwa:

1. Domniemanie ojcostwa – wyłącznie w przypadku, kiedy matka dziecka pozostaje w związku małżeńskim lub pozostawała w nim na 300 dni przed narodzinami dziecka,
2. Uznanie ojcostwa – następuje poprzez złożenie przez mężczyznę oświadczenia przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, że jest ojcem dziecka, które to oświadczenie matka dziecka potwierdzi jednocześnie ze złożeniem oświadczenia mężczyzny lub w ciągu 3 miesięcy od złożenia takiego oświadczenia. Uznanie ojcostwa może nastąpić jeszcze przed narodzinami dziecka już poczętego. Co więcej, jeżeli uznanie dziecka nastąpi przed jego narodzinami, a dziecko urodzi się po zawarciu przez matkę dziecka związku małżeńskiego z innym mężczyzną niż ten, który uznał ojcostwo nie zachodzi domniemanie pochodzenia dziecka.
3. Sądowe ustalenie ojcostwa – następuje w drodze postępowania sądowego, które zainicjować może matka dziecka, domniemany ojciec jak również samo dziecko. W takiej sytuacji domniemywa się, że ojcem dziecka jest mężczyzna, który obcował z matką dziecka nie dawniej niż w 300 i nie później niż w 181 dniu przez narodzinami dziecka. Domniemanie to może zostać obalone, jeżeli matka dziecka w tym okresie obcowała również z innym mężczyzną, a z okoliczności wynika, że ojcostwo tegoż innego mężczyzny jest bardziej prawdopodobne.

Czym jest zaprzeczenie ojcostwa? W jaki sposób zaprzeczyć ojcostwu?

Zaprzeczenie ojcostwa polega na prawnym zakwestionowaniu biologicznego ojcostwa męża matki dziecka oraz obaleniu domniemania pochodzenia dziecka od niego. Może ono nastąpić w sytuacji, kiedy okaże się, że dziecko nie pochodzi od męża matki. Jak pokazuje doświadczenie zawodowe zdarza się, że na skutek sytuacji losowych mężczyźni dowiadują się o braku swojego ojcostwa nawet po wielu latach. Wówczas zaprzeczenie ojcostwa ma o tyle istotne znaczenie, że w przypadku, gdy mąż matki pomimo wiedzy co do tego, że nie jest biologicznym ojcem dziecka nie obali pochodzenia dziecka od niego i nie zaprzeczy swojego ojcostwa nadal przysługiwać mu będzie władza rodzicielska, jak również ciążyć będzie na nim obowiązek alimentacyjny względem dziecka.

Zaprzeczenie ojcostwa możliwe jest wyłącznie w drodze postępowania sądowego w toku, którego Sąd w oparciu o stan faktyczny sprawy oraz zgromadzony materiał dowodowy ustali, czy dziecko pochodzi od męża matki, czy też nie. Co jednak istotne Sąd w toku takiego postępowania ogranicza się wyłącznie do orzekania co do ojcostwa męża matki. Tym samym, jeżeli w realiach konkretnej sprawy zostaną poczynione ustalenia, że dziecko nie pochodzi od męża matki i zasadnym jest obalenie domniemania pochodzenia dziecka i zaprzeczenie ojcostwa Sąd w toku tegoż postępowania nie ustala ojcostwa innego mężczyzny.

Zgodnie z art. 67 KRO zaprzeczenie ojcostwa następuje poprzez wykazanie, że mąż matki nie jest ojcem dziecka. Wykazanie to może nastąpić na wiele sposobów np. poprzez zeznania świadków, nie mniej najpewniejszym sposobem na wykazanie braku biologicznego ojcostwa męża matki będą badania DNA.

Kto i kiedy może zainicjować sprawę o zaprzeczenie ojcostwa?

Jak wskazano wyżej nierzadko zdarza się, że wiedza o braku biologicznego ojcostwa męża matki pojawia się po wielu latach od narodzin dziecka. Okoliczność ta sama w sobie nie uniemożliwia zaprzeczenia ojcostwa, jednakże należy pamiętać, że możliwość zainicjowania postępowania w tym przedmiocie jest ograniczona czasowo. Ograniczenia czasowe kształtują się odmiennie dla każdej z osób, która jest uprawniona do zainicjowania postępowania sądowego. Niezależnie od tego, kiedy okazało się, że dziecko nie pochodzi od męża matki zaprzeczenie ojcostwa co do zasady nie będzie możliwe, jeżeli dziecko osiągnęło już pełnoletność jak również po śmierci dziecka, chyba że dziecko zmarło po wszczęciu postępowania.

Z powództwem o zaprzeczenie ojcostwa może wystąpić:

1. Mąż matki – w terminie 1 roku od dnia, w którym dowiedział się o tym, że dziecko nie pochodzi od niego, jednakże nie później niż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności,
2. Matka dziecka – w terminie 1 roku od dnia, w którym dowiedziała się o tym, że dziecko nie pochodzi od jej męża, jednakże nie później niż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności,
3. Dziecko – może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa po osiągnięciu pełnoletności w terminie 1 roku od dnia, w którym dowiedziało się, że nie pochodzi od męża matki. Jeżeli dziecko powzięło wiedzę przed osiągnięciem pełnoletności termin 1 roku liczony jest od dnia osiągnięcia pełnoletności.

Zaprzeczenie ojcostwa przez prokuratora

Poza matką dziecka, jej mężem oraz samym dzieckiem legitymacja czynna do wytoczenia powództwa o zaprzeczenie ojcostwa przysługuje także prokuratorowi. Uprawnienie prokuratora w odróżnieniu od pozostałych uprawnionych nie zostało ograniczone terminem 1 roku od dnia powzięcia wiadomości co do tego, że mąż matki nie jest ojcem dziecka. Tym samym prokurator co do zasady może w każdym czasie wystąpić z pozwem o zaprzeczenie ojcostwa. Jest to dodatkowa możliwość zaprzeczenia ojcostwa dla matki dziecka oraz jej męża, którzy nie wystąpią z powództwem w zakreślonym przez przepisy terminie. Co więcej, jest to możliwość do zaprzeczenia ojcostwa przez biologicznego ojca dziecka, któremu ustawa nie przyznaje uprawnienia do samodzielnego wytoczenia powództwa. W tym celu koniecznym jest zwrócenie się do prokuratora o zainicjowanie postępowania o zaprzeczenie ojcostwa. Pismo takie powinno być odpowiednio przygotowane bowiem prokurator może zainicjować postępowanie w sytuacji, gdy wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego. Wystąpienie przez prokuratora z powództwem o zaprzeczenie ojcostwa nie jest możliwe po śmierci dziecka, chyba że dziecko zmarło przed dniem osiągnięcia pełnoletności, wówczas uprawnienie prokuratora istnieje do dnia, w którym dziecko osiągnęłoby pełnoletność.

Zaprzeczenie ojcostwa a sprawa rozwodowa

Postępowanie w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa oraz postępowanie rozwodowe są dwoma niezależnymi postępowaniami sądowymi. Istotnym jest, że w wyroku rozwodowym Sąd orzeka o kwestiach dotyczących wspólnych małoletnich dzieci małżonków, tj. miejsce pobytu, władza rodzicielska, kontakty z dzieckiem oraz alimenty. Tym samym, jeżeli któreś z małżonków chciałoby wystąpić z pozwem o zaprzeczenie ojcostwa zasadnym byłoby przeprowadzenie takiego postępowanie przed zainicjowaniem postępowania rozwodowego bowiem będzie miało to niebagatelny wpływ na jego przebieg oraz sam wyrok. Nie zawsze jest to jednak możliwe i nie stanowi przeszkody do wszczęcia sprawy rozwodowej.

Jeżeli postępowania te toczą się równolegle bądź pozew o zaprzeczenie ojcostwa zostanie złożony w toku postępowania rozwodowego Sąd może z urzędu zawiesić postępowanie do czasu prawomocnego zakończenia się postępowania o zaprzeczenie ojcostwa. Nie budzi bowiem wątpliwości, że w takiej sytuacji wynik postępowania o zaprzeczenie ojcostwa ma istotny wpływ na wynik postępowania rozwodowego, bowiem to od niego zależy to, czy Sąd w wyroku rozwodowym będzie rozstrzygał o kwestiach dotyczących dziecka, co do którego ojcostwo ma być zaprzeczone. Tym samym oczywistym jest, że będzie miało to wpływ na czas trwania postępowania rozwodowego, które może przedłużyć się nawet o kilka miesięcy.

Może dojść także do sytuacji, kiedy to sprawa o zaprzeczenie ojcostwa zostanie zainicjowana po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego, w którym Sąd orzekł o kwestiach dotyczących dziecka, co do którego ojcostwo jest podważane. Wówczas po prawomocnym zakończeniu postępowania, w którym Sąd ustali, że były już mąż matki nie jest ojcem dziecka koniecznym będzie wszczęcie kolejnego postępowania sądowego celem uregulowania kwestii dotyczących małoletniego.

Postępowanie o zaprzeczenie ojcostwa

Celem zainicjowania postępowania sądowego o zaprzeczenie ojcostwa koniecznym jest wystąpienie z pozwem o zaprzeczenie ojcostwa. Pozew taki należy złożyć do Sądu Rejonowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania pozwanego. Opłata od pozwu o zaprzeczenie ojcostwa wynosi 200 złotych.

W treści pozwu winno znaleźć się przede wszystkim żądanie ustalenia, że mąż matki dziecka nie jest jego ojcem. Nadto, z uwagi na to, że zaprzeczenie ojcostwa następuje poprzez wykazanie, że mąż matki nie jest ojcem dziecka, zasadnym jest powołanie oraz załączenie stosownych dowodów wykazujących tę okoliczność. Każdorazowo do pozwu należy załączyć akt urodzenia dziecka.

Każda sprawa sądowa jest inna i tak samo jak rozpoznawana jest przez Sąd indywidualnie, tak też przygotowanie pozwu powinno nastąpić w sposób odpowiadający okolicznościom faktycznym tej konkretnej sprawy, stąd też nie ma uniwersalnego wzoru, który odpowiadałby każdemu stanowi faktycznego. Dlatego też, dla prawidłowego a tym samym korzystnego dla powoda rozpoznaniu sprawy zasadnym jest przygotowanie pozwu w sposób rzetelny i odpowiadający potrzebom konkretnej sprawy.

Po złożeniu pozwu Sąd zarządzi doręczenie odpis pozwu pozwanym zakreślając termin na ustosunkowanie się do jego treści. Kolejnym krokiem jest wyznaczenie przez Sąd terminu rozprawy celem przeprowadzenia postępowania dowodowego w toku, którego ustali zasadność żądania głównego pozwu, czyli zasadność zaprzeczenia biologicznego ojcostwa męża matki dziecka.

Czas trwania postępowania sądowego nie jest możliwy do przewidzenia. Nie sposób bowiem przewidzieć ilu rozpraw będzie wymagało rozpoznanie konkretnej sprawy oraz jakie dokładnie czynności konieczne będą do przeprowadzenia w danym postępowaniu. Tym samym postępowanie takie może potrwać od kilku do kilkunastu miesięcy.

Skutki zaprzeczenia ojcostwa

Uprawomocnienie się wyroku zaprzeczającego ojcostwo męża matki dziecka powoduje wzajemne ustanie wszelkich praw i obowiązków pomiędzy dzieckiem a mężem matki. Dotyczy to przede wszystkim władzy rodzicielskiej, alimentów oraz kwestii dotyczących dziedziczenia. Wyrok taki powoduje bowiem zerwanie prawnej więzi, która dotychczas istniała pomiędzy ojcem a dzieckiem powodując to, że w świetle prawa stają się dla siebie osobami obcymi.

Prawomocne zaprzeczenie ojcostwa nie powoduje automatycznie wszczęcia postępowania w przedmiocie ustalenia ojcostwa. Jak wskazano wyżej w takim przypadku ustalenie ojcostwa może nastąpić poprzez uznanie dziecka lub poprzez sądowe ustalenie ojcostwa. To jakie dalsze kroki zostaną podjęte zależy już wyłącznie od stanu faktycznego konkretnej sprawy.

 

Potrzebujesz pomocy adwokata w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa? Skontaktuj się:

Kancelaria Adwokacka Adwokat Kinga Tomasiak

Ul. Lubelska 39a, 21-100 Lubartów

Tel. 790-203-122

email: Kancelaria@adwokat-tomasiak.pl